ก้าวแรก… สู่ประถม

ก้าวแรกสู่ประถม โดย ครูพบ เกียรติยง ประวีณวรกุล จัดโดยโรงเรียนบ้านพลอยภูมิ “เด็กดื้อไม่มีอยู่จริง”

ขอบคุณที่ได้ฟัง

• ครูพบ เกียรติยง ประวีณวรกุล ผมไม่เคยรู้จักครูพบมาก่อน เข้ากิจกรรมนึกว่าเป็นการปฐมนิเทศเด็กประถมธรรมดาๆ แต่สิ่งที่ได้รับกลับมาเกินคาดมาก
• เริ่มครูถามว่า เรารู้สึกอย่างไรตอนนี้
  • ความรู้สึก ไม่ใช่ ความคิด เริ่มต้นก็ได้สำรวจตัวเองว่า เรารู้สึกอย่างไร สิ่งนี้เรียกว่าความคิดหรือความรู้สึก
  • ความคิด คือ สิ่งที่เราคิด เช่น เราคิดว่า “ฉันต้องทำงานให้เสร็จ” แต่ความรู้สึก คือ สิ่งที่เรารู้สึก เช่น รู้สึกเครียด รู้สึกกดดัน เราอาจจะคิดว่าเรารู้สึกว่าต้องทำงานให้เสร็จ แต่จริงๆแล้ว เราอาจจะรู้สึกเครียดกับการทำงานนั้น
  • ความรู้สึกตื่นเต้นมีทั้งด้านบวกและด้านลบ เช่น ตื่นเต้นที่จะได้เจอเพื่อนใหม่ (ด้านบวก) แต่ก็อาจจะตื่นเต้นจนกังวลว่าจะทำได้ดีหรือไม่ (ด้านลบ)
• เราจะรู้ได้อย่างไรว่าลูกรู้สึกอย่างไร เราจะเข้าใจลูกได้อย่างไร

หนทางการเข้าใจลูกไม่ง่าย

• เราขาดความรู้ที่จำเป็นในการเข้าใจพัฒนาการของเด็ก พฤติกรรมของเด็ก ฯลฯ
• เราลืมย้ายมุมมองจากผู้ใหญ่ไปเป็นเด็ก
  • ถ้าตีนเรายังอยู่ในรองเท้าเรา เราจะเข้าใจความรู้สึกของรองเท้าของคนอื่นได้อย่างไร
• การกระทำทั่วไป
  • เห็น (ประมวลผล)=> ตีความ = > ตัดสิน = > ลงมือทำ
  • หรือเราจะตัดสินลูกก่อนที่จะเข้าใจลูก

บอกแล้วลูกไม่ทำ

• เรามักจะบอกลูกว่า “อย่าทำแบบนี้” “อย่าทำอย่างนั้น” “ทำแบบนี้สิ” “ทำอย่างนั้นสิ” หรืออาจจะอธิบายเหตุผลมากมาย
  • แต่ลูกไม่เข้าใจสิ่งที่เราพูด
  • เพราะลูกยังไม่มีความสามารถในการประมวลผลข้อมูลมากเท่าผู้ใหญ่
  • ลูกอาจจะยังไม่เข้าใจเหตุผลที่เราพูด
• คำสั่งซับซ้อนเกินไปสำหรับเด็ก
  • สั่งให้ตรง
  • เหตุผล = ความรู้สึกของคนสั่ง (เด็กยังประมวลผลไม่ได้)

ตัวอย่าง

  พ่อแม่: "ให้เล่นอีก 5 นาที หมดเวลาแล้วต้องไปอาบน้ำ"
  ลูก: เล่นอยากเล่นต่อ
  พ่อแม่: "ทำไมไม่ฟังพ่อแม่บ้าง" ดุลูกบ้าง ลงโทษลูกบ้าง ฯลฯ

• คนกำลังอยู่ในความเพลิดเพลินแล้วถูกขัดใจ => ขัดใจ (=> โกรธ => ต่อต้าน)
• แม้แต่ผู้ใหญ่เอง ถ้าอยู่ในความเพลิดเพลินแล้วถูกขัดใจ ก็จะรู้สึกขัดใจได้เหมือนกัน
• แต่ละคนมีทักษะในการ “ถอนตัว” จากความเพลิดเพลินไม่เท่ากัน
• ใช้ได้กับเด็กทุกเรื่อง
• จะฝึกเด็กยังไง ช่วยให้เด็กฝึกถอนตัวได้ (ลูกอยากเล่นอีก)
• เด็กรู้และตอบความต้องการ
• พ่อแม่ไม่ให้ต่อรอง (สร้างเงื่อนไขที่ไม่ทรมาน)
• เลิกขู่ให้เด็กกลัว
  • เราคงไม่อยากให้ลูกใช้ชีวิตด้วยความกลัว
  • เลี้ยงให้เกรง
• ลูกต้องการเวลาเท่าไหร่
  • ฝึกให้เด็กใช้สิทธิ
  • เตือนก่อนหมดเวลา
  • เล่นสนุกใช่หรือเปล่า อีก 5 นาทีจะหมดเวลาแล้วนะ
  • บอกลูกว่า “ครั้งหน้าเราจะมาเล่นกันอีก” ไม่ต่อรอง ไม่สร้างเงื่อนไข
  • ถ้าสร้างเงื่อนไข สร้างที่บ้าน เช่น ถ้าได้ดาวครบ จะได้ไปเล่นอีก พ่อแม่ไม่ให้ต่อรอง (สร้างเงื่อนไขที่ไม่ทรมาน)

ควรระวัง

• แสดงความไม่ชอบการกระทำได้ แต่หน้าแสดงว่าไม่ชอบในตัวเขา
• เปลี่ยนพฤติกรรม เปลี่ยนตัวลูกไม่ได้

หน้าที่ของพ่อแม่

• 1. เลี้ยงให้เติบโต (พัฒนาการ และทักษะ)
     • ให้โอกาส (เหตุการณ์, เวลา)
• 1. ดูแลความปลอดภัย
• พ่อแม่ต้องสร้างสมดุล (เปลี่ยนแปลงตลอดเวลา) ทั้ง 2 ข้อนี้

ให้โอกาส ในความเสี่ยงที่ยอมรับได้

• การใช้ชีวิตคือการปรับสมดุลตลอดเวลา
• เติมแต่ไม่ตัด (โอกาสในการเรียนรู้)

ถ้าลูกโดนลังแก เราจะแนะนำลูกอย่างไร

1. สู้
2. หนี
3. ขอความช่วยเหลือ
4. บอกให้หยุด บอกความรู้สึก
5. ไม่ทำอะไร (ปล่อยให้ผ่านไป)
   • แต่ละตัวเลือก ขึ้นกับสถานการณ์
   • เลือกสู้ ต้องสู้เตํ็มแรง
   • เลือกหนี ต้องหนีให้เต็มกำลัง
   • ลูกต้องฝึกสมดุล มีทักษะในการพิจารณาสถานการณ์ กาละเทศะ การควบคุมอารมณ์ ฯลฯ

     อะไรเกิดแล้ว ดีเสมอ (โอกาสในการเรียนรู้)

   • ฝึกเด็กคนนั้นว่าจะเลือกอะไร ขาดอะไร เติมสิ่งนั้น
   • ใช้กำลังบ่อย ฝึกด้านอื่น
   • ถ้าเราบอกวิธีแล้วไม่ได้ผล ต่อไปลูกจะไม่ฟังเราอีก
   • คุณไม่ได้มีหน้าที่ไปแก้ลูกใคร เรามีหน้าที่เตรียมความพร้อมลูกเรา
   • หาสาเหตุการเกิดพฤติกรรมก่อน ค่อยแก้
   • สัมภาษณ์
   • สังเกต

พ่อแม่ต้องประเมินสิ่งที่ลูกมี สิ่งที่ลูกขาด

1. แข็งแรง ดูแลตัวเองได้
2. เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ให้คนรอบข้าง โอบอ้อม
3. มีทักษะทางสังคม อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้ สง่างาม

เติมไม่ตัด

• ทักษะ ให้ลูก”รอด”
• โอกาส อย่างปลอดภัย และสง่างาม
• ประสบการณ์ ไม่ว่าจะเจออะไรในชีวิต

เด็กดื้อไม่มีอยู่จริง

• คำสอน + เสียง ไปกระตุ้นโสตประสาทไม่ได้
• เห็นว่าจริง => สมองจะทำ
• ไม่ถามคำถาม บอกจริง ๆ หนักแน่น (ไม่ใช่โมโห โมโห = ไม่จริง)
• แยกพื้นที่เล่นก (ปลูกปัญญา) กับพื้นที่จริง
• ปู่ย่า หน้าที่ตามใจ
• พ่อแม่ หน้าที่เลี้ยงลูก

ชีวิตมีหน้าที่ลำบากจนชิน เพื่อเผชิญปัญหา ลำบากไม่เป็นไร

• ตั้งความหวังให้ตรงความเป็นจริง
• คาดหวังความสามารถ ตามพัฒนาการ
• เราอ่อนประสบการณ์ (เรามีประสบการณ์เท่ากับลูกคนโต)
• ใจดีกับตัวเอง
  • ยอมรับ
  • ยอมทิ้ง
  • ยอมเริ่มต้นใหม่

อนุบาล

• คือการเตรียมร่างกาย ช่วยเหลือตัวเองได้ ดูแลตัวเองได้ตั้งแต่หัวจรดเท้า
  • กินข้าวเอง
  • เข้าห้องน้ำเอง
  • ใส่รองเท้าเอง
  • แต่งตัวเอง
  • เก็บของเอง
• พ่อแม่ต้องฝึก
  • ให้ลูกบอกเล่าให้เป็น
  • กำลังเป็นอะไร มากน้อยแค่ไหน จัดการอารมณ์อย่างไร จะแก้ปัญหาอย่างไร
  • เพื่อที่จะใช้ชีวิตอยู่ในสังคมได้ ต้องดูแลตัวเองได้

ประถม

• คือการเตรียมความพร้อมทางปัญญา การเรียนรู้
  • ใช้เหตุผลคามความเป็นจริงได้แล้ว
  • เข้าสู่การพัฒนาทักษะวิชาการ
  • รับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมาย
  • ฝึกการอยู่ร่วมกับผู้อื่น
  • เรียนรู้่การเมือง การจัดสรรค์คนกับคน
  • มีการตั้งกลุ่ม
  • มีการยอมรับ การกีดกัน ทั้งนอก และในกลุ่ม
  • แต่ละคนมีความปราถนา ในการทดลองอำนาจ แตกต่างกัน
• วัยแห่งกฏเกณฑ์ ถือเกณฑ์เป็นใหญ่
  • ตามกฏดี
  • ผิดกฏเลว

3 อยู่

• อยู่กับความจริง
• อยู่กับปัจจุบัน
• อยู่กับการปฏิบัติ